Origjina e  NATO-s

Vetëm disa vite mbas fillimit të Luftës së Dytë Botërore, Presidenti i SH.B.A.  Roosvelt dhe Kryeministri Britanik Churchill shpallën Deklaratën e Principeve të Përbashkëva të popujve të tyre, e cila merrte në shqyrtim periudhën e pas luftës.  Deklarata u njoh si Karta e Atlantikut, e cila paraqiste në vija të përgjithshme aspiratat e vendeve të tyre për kooperim ndërkombëtar dhe vendosjen e rregullave të bashkëpunimit mbi bazën e respektimit të sovranitetit dhe të drejtës për vetëvendosje.   

Një vitë më vonë, shumë para mbarimit të Luftës së Dytë Botërore, kur festohej një vjetori i Kartës së Atlantikut, amerikanët dhe britanikët hodhën konceptin e “Kombeve të Bashkuara” për mbrojtjen e lirisë dhe pavarësisë.  Përpjekjet e tyre u kurorëzuan me krijimin e Organizatës së Kombeve të Bashkuara (OKB) më 24 Tetor 1945, qëllimi i së cilës ishte ruajtja e paqes dhe sigurisë globale. Periudha e pas Luftës së Dytë Botërore solli ndryshime dramatike në aleancën e mëparshme të luftës, e cila po rezultonte në konfigurimin gradual të një Europe të ndarë në dy sisteme.  Gjatë kësaj periudhe (1945-1949) vendet perëndimore, të gjendura përballë nevojës për rindërtim dhe zhvillim, po vini re me shqetësim politikat dhe metodat ekspansioniste të Bashkimit Sovjetik. Pasi kishin përmbushur angazhimet e tyre të kohës së luftës, vendet perëndimore synonin në zvogëlimin e fuqisë së tyre ushtarake nëpërmjet demobilizimit të një pjese të mirë të forcave të tyre të armatosura.  Por një gjë e tillë nuk po ndodhte në BRSS.  Në të kundërt, lidershipi sovjetik synonte në mbajtjen e fuqisë së tij ushtarake në kapacitete të plota, e cila përbënte kërcënim për perëndimin. Gjatë viteve 1947-1949 një seri ngjarjesh politike kompromentuan dhe kërcënuan direkt sovranitetin e Norvegjisë, Greqisë, Turqisë dhe vendeve të tjera të Evropës Perëndimore.  Në Prill të vitit 1948 nisi bllokada e Berlinit dhe në Qershor ndodhi komploti në Çekosllavaki. Këto ngjarje çuan në konkluzionin se Karta e OKB-së nuk do të mund të garantonte sovranitetin kombëtar dhe pavarësinë e vendeve perëndimore përball një agresioni të jashtëm ose subversioni të brendshëm. Nënshkrimi i Traktatit të Brukselit në Mars 1948 shënon vendosmërinë e parë të vendeve perëndimore (Belgjikës, Francës, Hollandës, Luksemburgut dhe Mbreterisë së Bashkuar) për të zhvilluar një sistem të përbashkët mbrojtjeje dhe për të forcuar më tepër lidhjet midis tyre për të përballuar çdo kërcënim ideologjik, politik dhe ushtarak ndaj sigurisë së vendeve të tyre. Negociatat me SH.B.A. dhe Kanadanë çuan në idenë e krijimit të një Aleance të vetme të Atlanitikut të Veriut. Danimarka, Islanda, Italia, Norvegjia dhe Portugalia u ftuan nga fuqitë e Traktatit të Brukselit për tu bërë pjestar në këtë proçes.  Këto negociata arritën të konkretizoheshin me ngritjen e një sistemi të përbashkët sigurimi të bazuar mbi partneritetin e 12 vendeve, të cilat firmosën më 4 Prill 1949 krijimin e Aleancës së Atlantikut të Veriut (NATO). 

Traktati i Aleancës së Atlantikut të Veriut mbështetet në të drejtat kombëtare individuale si dhe obligimet ndërkombëtare të vendeve anëtare në përputhje me Kartën e OKB-së.  Ai është një garanci për sovranitetin dhe pavarësinë e tyre, parim i cili u shpreh në Nenin 5 të Traktatit i cili thotë se “palët bien dakort që një sulm i armatosur kundër një ose më shumë shteteve pjesëmarrëse në Europë ose Amerikën e Veriut do të konsiderohet sulm kundër të gjithëve, dhe si rrjedhojë, ata bien dakort që në se një sulm i armatosur ndodh, sejcili prej tyre, në ushtrimin e të drejtës për vetëmbrojtje individuale dhe kolektive të njohur nga Neni 51 i Kartës së OKB-së, do të ndihmoj palën ose palët e sulmuara.

Numri i përgjithshëm i vendeve anëtare, sot, në Aleancën e Veriut është 19.  Fuqizimi i aleancës është bërë më 1952 Greqia dhe Turqia, 1955 Republika Federale e Gjermanisë, 1982 Spanja dhe 1999 Polonia, Hungaria dhe Republika Çeke.

PËRGATITI

Kapiten i Rangut të Tretë

Artur MEÇOLLARI

Pedagog i të Drejtës Ndërkombëtare

Shef i Departamentit të Lëndëve

Ushtarake dhe Sociale

Akademia e Detarisë